Naslovnica

VINCEKOVO, VINKOVO, VINCELOVO, VINCEKUŠA

 

 Vincekovo je uz Martinje najvažnija svetkovina vinogradara, a slavi se 22. siječnja, na dan smrti Svetog Vinka.

 

 Vinko je živio u 4. stoljeću, u Španjolskoj. Kao mladog kršćanina, biskup Valerije uzima ga za svog govornika. To je bilo vrijeme progona kršćana koji provodi rimski car Dioklecijan. 304. godine uhićen je biskup Valerije, a s njim i Vinko. Vinko je svojim spretnim govorom zbunio optužbu, pa su ga stavili na muke, ne bi li on tako promijenio svoj iskaz, pa da kršćani budu optuženi. Vinko je ustrajao u svojoj vjernosti i umro mučeničkom smrću 22. 1. 304. godine. Vinkovo je tijelo bačeno divljim zvijerima, ali su ga obranili gavrani. Mučitelji su zatim njegovo tijelo bacili u more, no valovi su ga izbacili na obalu, pa su ga kršćani dostojno pokopali.

 

S vremenom je Vinka puk počeo štovati kao zaštitnika vinograda, budući da mu ime podsjeća na vino. Ime Vinko inače dolazi od latinskog oblika Vincentius. Latinski vincens (u genitivu vincentis)  znači ˝pobjednik, onaj koji pobjeđuje˝. Riječ ˝vinko˝ ima korijenje za vino u mnogo jezika, npr. vinum na latinskom, wain na zapadnosemitskom, waynum na arapskom, jajin na hebrejskom, a oinos na grčkom. Vjerojatno je tu neki razlog za povezivanje Vinka i vina.

 

 Na Vincekovo, vinogradari već tradicionalno, prvi put u novoj vinogradarskoj godini pohode vinograde. Simboličnim orezivanjem trsova objavljuju početak radova u vinogradima. Domaćini po trsovima vješaju kobasice i kulene da grozdovi u novoj godini budu veliki poput kulena, a trsovi se zatim krste domaćim vinom te se izgovara:  ¨Dragi Bog čuvaj trsa mog, evo Ti zrelog vina da bu dobra godina. Oblake razmakni, sunce primakni, mraza zgoni, na tuču zvoni. Se bum obdelal da bi v jesen popeval. Rozgvu si bum zel i vu vodu del. Sv. Vincek pokaži svetu kak bu vu novom letu¨. Svog zaštitnika, Svetog Vinka, vinogradari mole za još bolji urod u ovoj godini i da im čuva vinograd od zime, mraza, kiše, tuče, bolesti, štetnika i svega drugog što vinogradu može naštetiti. Odrezane grančice  vinove loze vinogradari odnose doma, gdje na toplom propupaju i pojave se sitni ˝grozdići˝prema kojima vinogradari predskazuju kakva će biti ovogodišnja berba.

 Svetkovina Sv. Vinka završava uz vino i jelo pripremljeno na otvorenoj vatri uz vinograd, a za dobar provod zaslužno je i dobro društvo koje prema nekima mora biti isključivo muško, jer djeca i žene prizivaju tuču u trsje.

 

 I za kraj, sretno Vam Vincekovo uz prigodne pjesme i poslovice:

 

                                           Naš Vincek!

 

                                    Naš Vincek koji puniš naše kupice-

                                   okrepi nas.

                                   Ti koji mutiš naše glave-

                                   okrepi nas.

                                   Ti koji razigravaš naše trudne oči-

                                   okrepi nas.

                                   Ti koji razvezivaš naše jezike-

                                   okrepi nas.

                                   Ti koji pjesme tjeraš na naša usta-

                                   okrepi nas.

                                   Ti koji bedastoče blebečeš kroz nas-

                                   okrepi nas.

                                   Ti koji vozačke nam oduzimaš-

                                   okrepi nas.  

 

 --------------------------------------------------------------------------------------------------------

 


                                  Dragi Bog                  

                                čuvaj trsa mog

                                evo Ti zrelog vina

                                da bu dobra godina.

                                Oblake razmakni

                                sunce primakni

                                mraza zgoni

                                na tuču zvoni.

                                Se bum obdelal

                               da bi v jesen popeval

                               rozgvu si bum zel

                               i vu vodu del.

                               Sv. Vincek pokaži svetu

                               kak bu vu novom letu.

  

-------------------------------------------------------------------------
 

                                    Če na Vinka sonce sveti,bo dosti

                                     rujnega vinca v kleti.

 

                                    Če Vinka sunce peče,

                                    v lagve vino teče.

 

                                   Sveti Vinko, najveća zima.

 

                                  Ak na Vincekovo s krova teče,

                                  onda i najesen v lagve teče.

 

                                  Ak se na Vincekovo v mlaki vode opere vrabec,

                                    najesen bude dosti pijače.

 

 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------

 

                                 "Tam gore na bregu trsek nam spi,

                                 stari mi japa ga tužno gledi.

                                 V roki gorične škarje drži,  

                                 prigne se k njemu, pak mu veli:

                                Trsek moj, zbudi se, dosti si spal.

                                Dugo na tebi snegek je stal.

                                Ves si pozebel i tak mi te žal,

                                trsek moj, zbudi se, bum te vrezal.

                               Brajdice delal bum trseku svom,

                                trsek mi vrnul bu svojim plodom.

                               Dečicu moju bu hranil z grozdom

                               mene pak starega v kleti s vinom.

                              Z vinčekom svojim krepil me buš

                               par leti živlenja produkšal mi buš.

                               Zato, moj trsek, ti zahvalan bum,

                              do zadnje vure poštuval te bum."

                                                            Ivan Glavina

--------------------------------------------------------------------------------

 

 

 Martina Matanović, Udruga ViVA Zagreb